Chuông xoay có những đặc tính âm thanh vô cùng độc đáo, tạo nên những giá trị đối với sức khoẻ và tinh thần. Trong chuỗi bài viết về âm nhạc và âm thanh, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về những đặc tính này nhé. Đầu tiên, để câu chuyện được liền mạch thì Trâm sẽ giới thiệu đến bạn một số các thuật ngữ và các sự thật thú vị về âm thanh nhé.
Âm thanh
Âm thanh được tạo ra khi một vật thể chuyển động. Khi vật thể này rung lên, nó tạo ra những sóng âm, và những sóng này lan tỏa trong không gian. Khi sóng âm đến tai chúng ta, chúng làm cho màng nhĩ (một màng mỏng trong tai) rung theo. Những rung động này sau đó được truyền qua hệ thần kinh đến não, nơi chúng ta cảm nhận được âm thanh.
Tần số âm thanh
Bất cứ rung động nào lặp đi lặp lại trong một khoảng thời gian đều đặn đều sẽ có “tần số” (frequency). Tần số của âm thanh là số lần rung động của nguồn phát ra âm thanh trong một giây. Đơn vị đo tần số âm thanh là héc (Hz). Tần số dao động càng lớn khi âm thanh phát ra càng cao (càng bổng) và ngược lại tần số dao động càng nhỏ khi âm thanh phát ra càng thấp (càng trầm). Tần số 100Hz nghĩa là trong 1 giây có 100 rung động.
Con người nghe được âm thanh trong dải tần từ 20Hz đến 20.000Hz. Tần số của âm thanh mà chó nghe được là 40.000Hz, đó là lý do vì sao mà chúng ta không nghe thấy tiếng còi gọi chó. Cá heo sử dụng sóng siêu âm để định hướng và truyền đạt thông tin với tần số lên đến 300.000Hz, quá ngưỡng nghe của con người nên chúng ta cũng sẽ không nghe thấy các bạn cá heo trò chuyện với nhau được đâu.
Âm thanh có tính nhạc và không có tính nhạc
Âm thanh có tính nhạc là khi sóng âm dao động một cách đều đặn có chu kì. Khi chúng ta nghe những âm thanh này, tai chúng ta có thể nhận biết tần số và cao độ của chúng. Ví dụ, tiếng hát, tiếng đàn hay tiếng sáo đều là những âm thanh có tính nhạc, vì chúng phát ra những tần số rõ ràng và dễ nhận biết.
Ngược lại, âm thanh không có tính nhạc là sự hỗn độn của nhiều sóng âm khác nhau, không theo một trật tự nhất định. Tai chúng ta vẫn có thể nghe thấy những âm thanh này, nhưng không có tần số nào ổn định để phân biệt cao độ. Ví dụ như tiếng máy nổ, tiếng còi ô tô, tiếng sấm, hay tiếng gió thổi. Những âm thanh này được gọi là tiếng động hoặc tạp âm, vì chúng không có cao độ rõ ràng.
Âm sắc (Timbre) là gì?
Âm sắc (timbre) là đặc tính giúp chúng ta phân biệt các âm thanh khác nhau. Hay nói cách khác chính là “màu sắc” của âm thanh, giúp bạn nhận ra giọng nói của người này khác với người nọ, hay âm thanh của sáo khác với của kèn dù thổi cùng một nốt nhạc. Âm sắc bao gồm nhiều yếu tố như độ thô, độ chắc, độ sáng và độ dày của âm thanh. Giống như các màu sắc trên tivi có thể được tạo ra từ sự kết hợp của màu đỏ, xanh lá cây và xanh lam, âm sắc của một âm thanh cũng là sự kết hợp của nhiều tần số khác nhau, trong đó tần số thấp nhất trong dãy gọi là âm cơ bản (fundamental tone), các tần số cao hơn gọi là bội âm, hay âm bồi (overtone).
Âm cơ bản (âm chính) là âm thanh mạnh nhất, nghe thấy rõ nhất khi phát ra từ một nhạc cụ hoặc giọng hát. Ví dụ, khi bạn chơi một nốt nhạc trên đàn piano, nốt đó chính là âm cơ bản. Nó tạo ra nền tảng cho âm thanh mà bạn nghe thấy.
Cuối cùng, chúng ta có bội âm, hay còn gọi là âm bồi (overtone). Bội âm là những tần số cao hơn tần số của âm cơ bản. Khi bạn nghe âm thanh, nó không chỉ bao gồm một tần số duy nhất mà còn có nhiều tần số khác đi kèm. Dãy bội âm này xuất hiện tự nhiên cùng với âm cơ bản. Khi bội âm càng cao, âm thanh của nó sẽ trở nên nhẹ nhàng và mờ nhạt hơn. Dù chúng ta thường không thể phân biệt từng bội âm chỉ bằng tai, nhưng sự có mặt của chúng tạo nên sự phong phú cho âm thanh.
Tóm lại, âm sắc, âm cơ bản và bội âm là những yếu tố quan trọng giúp chúng ta cảm nhận và phân biệt âm thanh trong cuộc sống hàng ngày. Cùng nhau tạo nên sự đa dạng và phong phú cho âm nhạc và âm thanh xung quanh chúng ta.
